ضرباهنگهای برخاسته در کوچههای گلآلودی که آبهای گوگرددار از آن جاری میشد، چونان مارش اردوی فقر و بندگی بود که با همة توش و توان برای پایان دادن به بهرهکشی به صدا درمیآمد. رهگذرانی که واپسین نیروی کار خویش را فروخته بودند و بازمیگشتند، برای آنان که میرفتند نیروی کار خویش را به لقمهای نان بدل کنند، سلام میدادند و عبور میکردند. کورسوی لامپ های دخمهها در شیشههای شکستة پنجرهها به زردی میگرایید و زغالهای خاموش را تداعی میکرد، حصارهای شکسته با آبگیرهای مازوتی، دیوارهای سیاه و دوده گرفته، زنانی که دم در ایستاده و منتظر سرپرست خانواده بودند، کودکان زار و نحیف کارگران و… از همه چیز، به آسانی میشد به چرایی آغاز رزم و پیکار پی برد.