توضیحات کتاب ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد دارای معلولیت کتاب ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد دارای معلولیت مجموعه ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری مصوبه مورخ ۱۳۹۸/۰۸/۲۰ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران مقدمه: مشکلات موجود در طراحی شهری و معماری، یکی از بزرگ‌ترین موانع حضور افراد دارای معلولیت در فعالیت‌های اجتماعی است. افراد دارای معلولیت علی‌رغم برخورداری از قابلیت‌ها و توانایی‌های بسیار، به دلیل همین موانع با عدم دسترسی به تسهیلات محیط شهری روبرو هستند و جامعه نیز بی‌بهره از نیروهای بالقوه آنان است. سازگار ساختن محیط شهر با نیازهای افراد دارای معلولیت جسمی و حرکتی در واقع بازگردانیدن این افراد به اجتماع، زندگی و فعالیت است. به دنبال مطالعاتی که در زمینه طراحی فضاهای مناسب و قابل دسترسی برای افراد دارای معلولیت در مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن انجام گردید، مجموعه ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد معلول جسمی – حرکتی در سال ۱۳۶۸ به تصویب شورایعالی شهرسازی و معماری رسید. متن تکمیلی بازنگری نخست ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد دارای معلولیت جسمی و حرکتی پس از انجام مراحل ویرایش ادبی و نظرخواهی از صاحب‌نظران فنی در تاریخ ۲۱/۹/۷۸ به تصویب شورایعالی شهرسازی و معماری ایران رسید و از تاریخ فوق مصوبه و پیوست آن جایگزین مصوبه قبلی و رعایت مفاد آن لازم‌الاجرا گردید. براساس بند ۶ مصوبه فوق وزارت مسکن و شهرسازی موظف گردید هر پنج سال یک بار، ضوابط و مقررات موضوع این مصوبه را مطابق با شرایط و امکانات جدید مورد بازنگری قرار دهد و برای تصویب به شورایعالی شهرسازی و معماری پیشنهاد نماید. در این راستا طرح پژوهشی «ویرایش سوم ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد دارای معلولیت» در مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی و با همکاری کمیته تخصصی بازنگری ضوابط متشکل از نمایندگان سازمان‌ها و نهادها از جمله وزارت کشور، وزارت راه و شهرسازی، سازمان بهزیستی کشور، سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور، دبیرخانه شورایعالی شهرسازی و معماری، دبیرخانه ستاد هماهنگی و پیگیری مناسب‌سازی کشور، بنیاد شهید و امور ایثارگران، شهرداری تهران، تشکل‌های غیر دولتی و سازمان‌های مردم‌نهاد، صاحب نظران، اساتید و اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها و مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی به اجرا درآمد. پیش‌نویس ویرایش سوم ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد دارای معلولیت در کمیته‌های تخصصی بازنگری در مرکز تحقیقات، کمیته فنی و تحقیقاتی ستاد مناسب‌سازی در وزارت کشور، کمیته تخصصی معماری، طراحی شهری و بافت‌های واجد ارزش و کمیته تخصصی مقررات، لوایح و سیاستگذاری شورایعالی شهرسازی و معماری ایران مطرح و مورد بررسی قرار گرفت. پس از اعلام نظرات تکمیلی، متن نهایی تدوین شد و در تاریخ ۲۰/۰۸/۱۳۹۸ به تصویب شورایعالی شهرسازی و معماری ایران رسید. اهداف پروژه: هدف اصلی پروژه تحقیقاتی «ویرایش سوم ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد دارای معلولیت»، تأمین فضای قابل‌دسترس و فرصت‌های مساوی برای همه اقشار جامعه در جهت تسهیل حرکت و جابجایی مستقل در سطح شهر و دسترسی عادلانه و محترمانه به ساختمان‌ها و تجهیزات شهری است. بدین ترتیب بناها و فضاهای شهری باید به گونه‌ای طراحی یا مناسب‌سازی شوند که گروه‌های خاصی از مردم به دلیل محدودیت‌های موجود از استفاده از آن‌ها محروم نشوند و تردد، رسیدن، دستیابی و استفاده مستقل تمامی افراد از آن فضا و تجهیزات معماری درون آن امکان‌پذیر باشد و به جز ممانعت‌های ایمنی، امنیتی یا مالکیتی، هیچ‌گونه مانع حرکتی برای دسترسی افراد به آن فضا و حرکت و فعالیت در درون آن وجود نداشته باشد. به منظور ارتقاء سطح علمی ضوابط و به هنگام نمودن آن بر اساس اطلاعات علمی و دانش روز و تحقیقات انجام‌شده، و با توجه به شرایط کشور و تجربیات سایر کشورها و ارائه معیارهای صحیح فنی و الزامات قانونی در جهت تأمین دسترسی‌ها و رفع مشکلات اجرایی در وضعیت موجود و در توسعه‌های آتی، ویرایش دوم «ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد معلول جسمی-حرکتی» مورد بازنگری قرار گرفت. رویکرد اصلی در بازنگری، پرهیز از ایجاد تغییرات اساسی در ساختار ضوابط، رفع ابهامات و انجام نکات اصلاحی و تکمیلی مورد لزوم به منظور کاربرد مطلوب و بهینه ضوابط است. بهره‌گیری از رویکرد طراحی همه‌شمول، بازنگری تصاویر و تبیین و تدقیق ضوابط با ارائه جزییات لازم، توجه و لحاظ ویژگی‌ها و شرایط افراد با محدودیت‌های بینایی و شنوایی در طراحی و مناسب‌سازی محیط، پرهیز از راه‌حل‌های اختصاصی و تأمین دسترسی مجزا برای افراد دارای معلولیت از دیگر مواردی است که در ویرایش سوم مورد تأکید قرار گرفته است. فهرست کتاب ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد دارای معلولیت : پیشگفتار الف- مقدمه ب- اهداف پروژه ج- تعاریف د- دلیل انتخاب صندلی چرخدار فصل اول: ضوابط شهرسازی برای افراد دارای معلولیت ۱- ضوابط طراحی و مناسب‌سازی فضای شهری ۱-۱- پیاده‌رو ۱-۱-۱- عرض پیاده‌رو ۱-۱-۲- کفسازی پیاده‌رو ۱-۱-۳- شیب پیاده‌رو ۱-۱-۴- موانع در پیاده‌رو ۱-۱-۵- حدفاصل پیاده‌رو و دگیر مسیرهای عبوری ۱-۱-۶- رمپ جدول ۱-۲- اختلاف ارتفاع در فضای شهری ۱-۲-۱- پله ۱-۲-۲- سطح شیب‌دار (رمپ) ۱-۳- پل‌های ارتباطی بین پیاده‌رو و سواره‌رو ۱-۴- محل عبور عابر پیاده در سواره‌رو ۱-۴-۱- گذرگاه هم‌سطح / خط‌کشی عابر پیاده ۱-۴-۲- چراغ راهنمایی ۱-۴-۳- گذرگاه غیر هم‌سطح ۱-۵- توقفگاه خودرو ۱-۵-۱- پارکینگ حاشیه‌ای ۱-۵-۲- پارکینگ‌های عمومی ۱-۶- ایستگاه‌های حمل و نقل عمومی ۱-۶-۱- اتوبوس ۱-۶-۲- بی‌آر‌تی ۱-۶-۳- مترو ۱-۶-۴- تاکسی ۱-۷- تجهیزات و مبلمان شهری ۱-۷-۱- علائم ۱-۷-۲- نورپردازی و روشنایی ۱-۷-۳- مبلمان شهری ۱-۷-۴- سرویس بهداشتی عمومی فصل دوم: ضوابط طراحی معماری برای افراد دارای معلولیت ۲- ضوابط طراحی و مناسب‌سازی ساختمان‌های عمومی ۲-۱- عناصر مشترک در تمامی ساختمان‌های عمومی ۲-۱-۱- ورودی‌ها ۲-۱-۲- راه‌های خروج ۲-۱-۳- سرسرا و فضای پذیرش ۲-۱-۴- راهرو ۲-۱-۵- پله‌ها ۲-۱-۶- سطح شیب‌دار (رمپ) ۲-۱-۷- آسانسور ۲-۱-۸- بالابر ۲-۱-۹- پله‌برقی و پیاده‌رو متحرک ۲-۱-۱۰- بازشوها ۲-۱-۱۱- میله‌های دستگرد ۲-۱-۱۲- فضاهای بهداشتی ۲-۱-۱۳- اتاق دوستدار مادر و کودک ۲-۱-۱۴- تجهیزات و مبلمان ۲-۱-۱۵- علائم و مسیریابی ۲-۱-۱۶- نورپردازی ۲-۱-۱۷- کفسازی ۲-۱-۱۸- کنترل‌های الکتریکی و مکانیکی ۲-۱-۱۹- اعلام خطر ۲-۲- ضوابط خاص تصرف‌ها ۲-۲-۱- استثنائات ۲-۲-۲- تصرف‌های تجمعی ۲-۲-۳- مراکز بهداشتی، درمانی و آسایشگاهی ۲-۲-۴- رستوران و چایخانه ۲-۲-۵- هتل‌ها ۲-۲-۶- مراکز تجاری ۲-۲-۷- کتابخانه ۲-۲-۸- اماکن ورزشی ۲-۲-۹- مراکز مذهبی و مساجد ۲-۲-۱۰- مراکز فرهنگی ۲-۲-۱۱- پایانه‌های حمل و نقل ۲-۲-۱۲- ساختمان‌های آموزشی ۲-۲-۱۳- بوستان‌ها و زمین بازی ۲-۲-۱۴- ساختمان‌های تاریخی ۲-۲-۱۵- پناهگاه و اسکان اضطراری فصل سوم: ضوابط طراحی و مناسب‌سازی ساختمان‌های مسکونی ۳-۱- هدف ۳-۲- شرایط عمومی ۳-۳- مسکن قابل دسترس ۳-۳-۱- ورودی ۳-۳-۲- راهرو ۳-۳-۳- راه پله ۳-۳-۴- سطح شیب‌دار ۳-۳-۵- آسانسور ۳-۳-۶- بازشوها ۳-۳-۷- میله دستگرد ۳-۳-۸- فضای بهداشتی ۳-۳-۹- کنترل‌های الکتریکی و مکانیکی ۳-۳-۱۰- پارکینگ‌ها ۳-۳-۱۱- اتاق‌ها ۳-۳-۱۲- آشپزخانه ۳-۳-۱۳- انباری منابع و مراجع انتشارات نوآور ناشر تخصصی کتاب‌های نظام مهندسی و شهرسازی