رمان پیش رو با زندگی مریم شروع می شود. مریم دختری است که حرام زاده خطاب می شود و او را این گونه تحقیر می کنند. او به همراه مادرش در کلبه ای روستایی روزگار می گذراند درحالی که پدرش مردی بسیار ثروتمند است، به آن ها کمکی نمی کند و ترک شان کرده است. مریم در پانزده سالگی ناخواسته با مردی بزرگسال و بداخلاق به نام رشید ازدواج می کند. زندگی مریم در تحقیرها، توهین ها و کتک زدن هایی خلاصه می شود که شوهرش بر او روا می دارد. در بخشی دیگر از کتاب با دختر کوچکی به نام لیلا آشنا می شوید که از همان ابتدا با پسری به نام طارق دوست است و به خاطر ماجراهای بسیاری از هم جدا می مانند. والدین لیلا هر دو در جنگ داخلی کابل کشته می شوند و لیلا دیگر کسی را ندارد و از طارق هم باردار است. او در چنین شرایطی توسط رشید که همان همسر مریم است از زیر آوار نجات پیدا می کند. کتاب هزار خورشید تابان از میانه ی روایت خود به داستان آشنایی مریم و لیلا می پردازد که در حقیقت هسته ی اصلی داستان محسوب می شود. البته ناگفته نماند که رشید با لیلا که دیگر بی کس وکار است ازدواج می کند و مریم و لیلا در حقیقت هووی هم هستند و هر دو توسط رشید مورد آزار و اذیت قرار می گیرند و کتک می خورند و همین موضوع منجر به ایجاد ارتباط و صمیمیت میان شخصیت های اصلی داستان می شود.